Αργή τροφή: πώς να ξεφύγεις από τον τροφικό εθισμό

Howard Moskovitz: Αμερικανός "ερευνητής αγοράς" και "ψυχοφυσικός". Έρευνα αγοράς (market research): σύστημα συλλογής πληροφοριών για "αγορές-στόχους" δηλ. κατανόηση με τι πελάτες/αγοραστές θα έχει ο επιχειρηματίας κέρδη. Ψυχοφυσική (psychophysics): πεδίο της ψυχολογίας που μελετά τη σχέση ανάμεσα στα φυσικά ερρθίσματα και τις αντιδράσεις που προκαλούν. Ο κύριος έμεινε στην ιστορία για μία μελέτη για μια σάλτσα για σπαγγέτι, με την ιδέα του "horizontal segmentation" ("οριζόντια κατάτμηση"): στο μάρκετινγκ, marketing segmentation ή customer segmentation, η διαδικασία του προσδιορισμού ποσοτικοποιημένων δεδομένων με κομμάτιασμα της αγοράς σε υπο-τομείς δεδομένων, για τους παρόντες ή τους εν δυνάμει πελάτες/αγοραστές (segments), με σκοπό πάντα τη μεγιστοποίηση του κέρδους (διαφορά input-output). Μελέτησε δηλ. το πώς δίνοντας μεγάλο αριθμό ελεγχόμενων επιλογών στους καταναλωτές η τροφική βιομηχανία θα προσδιορίσει τη μεγιστοποίηση κερδών ("intermarket variability"). Έφτιαξε 45 εκδοχές μιας σάλτσας, η καθεμιά λίγο διαφορετική, λίγο περισσότερο ζάχαρη, λίγο περισσότερο αλάτι, λίγο πιο παχιά, κλπ. Δεν ήταν μάγειρας, ήταν επιστήμονας που πληρώθηκε για να βρει τη συγκεκριμένη συνταγή στην οποία ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν θα έλεγε "αυτό δε μού αρέσει". Και μετά από δουλειά, το βρήκε. Και αυτό που βρήκε, υπάρχει σήμερα στα περισσότερα διατροφικά προϊόντα που υπάρχουν στα ράφια των σούπερ-μάρκετ, όχι μόνο στις σάλτσες.

Στη φύση, η τροφή έχει σαφή διακριτά στοιχεία, το κάθε πράγμα είναι αυτό που είναι. Ένα μήλο είναι γλυκό και έχει σχεδόν μηδέν λίπος, το κρέας είναι πλούσιο σε λίπος και έχει σχεδόν μηδέν σάκχαρα. Στο παράδειγμά μας, δεν υπάρχει τρόφιμο στη φύση που συνδυάζει υψηλά ποσοστά και στο λίπος και στα σάκχαρα. Με μία και μόνη εξαίρεση, το μητρικό γάλα. Το οποίο είναι συγκεκριμένα η πρώτη τροφή στη ζωή σου που είναι "σχεδιασμένη" να την ποθείς, δηλ. μόλις τη γευτείς να θέλεις να την ξαναφάς ώστε να ξεκινήσεις τη ζωή σου δυναμικά με κάτι εξαιρετικά θρεπτικό. Όταν πολλά χρόνια μετά από την βρεφική ηλικία ένας άνθρωπος πάρει μια δαγκωνιά από ένα σύγχρονο διατροφικό προϊόν από το ράφι του σούπερ-μάρκετ, ο εγκέφαλος προσλαμβάνει το ερέθισμα της πιο θρεπτικής τροφής του πλανήτη, αφού αυτή είναι φουλ και στο λίπος και στα σάκχαρα. Και η δουλειά του επιχειρηματία έγινε. Αύριο ο ίδιος καταναλωτής θα πάει στο ίδιο ράφι να ξαναπάρει το ίδιο "νόστιμο" περίττωμα. Με κριτήριο μια γεύση που έχει εκτραπεί από την φυσική αίσθηση, και που έχει εκπαιδευτεί να αναζητά όλο και πιο εξτρέμ ερέθισμα για να υπάρξει ικανοποίηση.

Για ένα μωρό το να φάει όσο περισσότερο μπορεί είναι όχι μόνο ασφαλές αλλά η ίδια η ζωή. Από την άλλη για έναν αστό με αφύσικη ζωή είναι ο ασφαλέστερος δρόμος για την ασθένεια - διαβήτης, πίεση, αρθρίτιδες, παχυσαρκία, ατονία, εξασθένηση οργανισμού, κακή υγεία κλπ. κλπ. Τα λίπη και τα σάκχαρα ήταν και τα δυο τους σπάνια διατροφικά στοιχεία στη φύση, ποτέ δεν συμμετείχαν σημαντικά στην φυσική ανθρώπινη διατροφή, αλλά και όχι μόνο την ανθρώπινη. Ως αποτέλεσμα, ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν διέθετε "διακόπτες ασφαλείας" για αυτά τα δύο. Ο κύριος παραπάνω έκανε ακριβώς αυτό που τον πληρώσανε να κάνει - να βρει πώς ο επιχειρηματίας θα εκμεταλλευτεί την απουσία αυτών των δύο διακοπτών. Με ένα Harvard PhD στην επιστήμη του psychophysics στο βιογραφικό του, γνωρίζοντας πώς ο άνθρωπος αντιδρά συναισθηματικά στο ερέθισμα έχοντας μελετήσει ήδη τη ζάχαρη, τότε νέο εφεύρημα της τροφικής βιομηχανίας, έκανε και τη δουλειά αυτή άψογα. Για κάθε άτομο υπάρχει ένα συγκεκριμένο ποσοστό ζάχαρης μέσα στην τροφή, που αν είναι λιγότερο θέλει κι άλλο, αν είναι πολύ νιώθει κορεσμό, οπότε με πειραματισμό βρίσκεις το ακριβές σημείο, την κορυφή μιας ερευνητικής καμπύλης, αυτή που ο καταναλωτής θα επιστρέφει στο τρόφιμο για να φάει κι άλλο, κι άλλο, κι άλλο. Αυτό το σημείο το ονόμασε "bliss point" - σημείο ευδαιμονίας. Η ιδέα του ήταν θα λέγαμε προσβλητικά απλή: ρωτώντας τον καταναλωτή τι του αρέσει, αυτός άνετα ψεύδεται, ακόμα και άθελά του, άρα σταματάμε να ρωτάμε και αρχίζουμε να μετράμε. Το 1980 μια μεγάλη διατροφική η Campbell's, τον πήρε για μια αποτυχημένη σάλτσα μακαρονιών, να βρει γιατί η σάλτσα δεν πουλούσε. Έφτιαξαν λοιπόν 45 εκδοχές, τις έδωσαν σε μερικές χιλιάδες καταναλωτές καταγράφοντας απλώς την υποκειμενική ικανοποίηση από το προϊόν. Αυτό που προέκυψε ήταν ότι, το bliss point έπαιζε με μια λογική συγκεκριμένων "clusters" - σκέτο, καφτερό, γλυκό, παχύ. Η εταιρεία προσαρμόστηκε στις συγκεκριμένες εκδοχές. Με αυτή τη λογική το σούπερ-μάρκετ της γειτονιάς σου έχει 27 είδη σάλτσας μακαρονιών, 13 είδη μουστάρδας, 17 είδη δημητριακών πρωινού. Τα προϊόντα που αγοράζουν οι άνθρωποι, δεν τους αρέσουν από τύχη. Είναι σχεδιασμένα, δεν προκύπτουν από "φυσική τυχαιότητα". Σχεδιασμένα από επιχειρηματίες με σχέδια και προϋπολογισμούς.

Το πράγμα δεν σταματά στο bliss-point. Τελικός στόχος πάντα, ο εθισμός. Παράδειγμα τα "γαριδάκια". Έχουν φτιαχτεί να διαλύονται αμέσως με το σάλιο. Κάποιοι έδωσαν χρήμα σε έρευνα πώς να τα κάνουν να εξαφανίζονται γρήγορα στο στόμα. Κάποιος κύριος Steven Witherly, food-scientist με το California Univercity στο βιογραφικό, μελέτησε αυτό και το αποκάλεσε "vanishing caloric density", ένας εύσχημος όρος για το φαινόμενο η τροφή να εξαφανίζεται πριν ακόμη ο εγκέφαλος συνειδητοποιήσει ότι έφαγες, ώστε να νομίζεις ότι δεν έφαγες άρα πρέπει να φας κι άλλο. Μπορεί το θύμα να φάει μια σακούλα αλλά να νομίζει ότι η σακούλα έχει κι άλλο, δεν έχει όμως, οπότε θα πιάσει κι άλλη σακούλα. Το στομάχι έχει διαφορετικό "ρολόι" από τον εγκέφαλο, χρειάζεται 20 λεπτά να δώσει το σήμα ότι έφαγες. Στη φύση, η πραγματικά φυσική τροφή είναι πάντα "αργή" -"slow food"- δεν είναι ποτέ fast food. Fast food υπάρχει μόνο στο συλλογικό φαντασιακό της κοινωνίας της ταχύτητας. Στη φύση ο κάθε ζωντανός οργανισμός θα μασήσει την τροφή, θα την προετοιμάσει πρώτα το σάλιο όπως πρέπει με τα κατάλληλα ένζυμα, μετά θα πάει στο στομάχι, εκεί θα ολοκληρωθεί η πέψη όπως πρέπει, το στομάχι θα στείλει το σωστό αίσθημα του κορεσμού για να σταματήσεις να τρως παραπάνω από αυτό που το σώμα χρειάζεται. Το junk food και γενικά τα προϊόντα της σύγχρονης τροφικής βιομηχανίας, είναι φτιαγμένα, κατασκευασμένα σκόπιμα, στοχευμένα, να παραβιάζουν τα φυσικά ρολόγια και τους ρυθμούς του σώματος. Τροφή μαλακή, γρήγορη στην κατάποση, ει δυνατόν χωρίς να τη μασάς, εύκολη σε όλα της. Και με αυτά, δεν μπορείς να εμπιστευτείς τον εαυτό σου στο πόσο πεινάς, στο πόσο έφαγες, στο ποια τροφή σε ωφελεί.

Υπάρχουν κι άλλα κρίσιμα θέματα ποιότητας στα τρόφιμα, θειώδη, συντηρητικά, στανταρισμένα βιομηχανικά συστατικά που χρησιμοποιεί η βιομηχανία τροφίμων, μεταλλαγμένα κλπ. κλπ. Οι αμερικάνικες διατροφικές εταιρείες αγοράστηκαν από τις καπνοβιομηχανίες, με τους ίδιους επιστήμονες να σχεδιάζουν τα νέα προϊόντα στη λογική του εθισμού. Ο σύγχρονος αστός τρέφεται με σκουπίδια και η τροφική βιομηχανία ζέχνει πατόκορφα από όπου να την πιάσεις. Ας θέλεις να είσαι υγιής και δυνατός, πρέπει να μάθεις το σώμα σου και τις ανάγκες του, να αποκτήσεις τον έλεγχο της τροφής σου, τι θα φας, πότε, πώς, να μαγειρεύεις εσύ την τροφή σου κι όχι άλλοι. Η θρέψη είναι βασική ιερή λειτουργία της ζωής. Η υγεία δεν χαρίζεται, κερδίζεται. Για να κερδίσεις την υγεία σου πρέπει να ανακτήσεις τον έλεγχο της τροφής σου. Για να (ξανα)κερδίσεις τον φυσικό τρόπο του ζειν το πρώτο που πρέπει να πετάξεις στα σκουπίδια είναι η λογική της γρήγορης τροφής. Ξεφεύγοντας από το τέλμα της γρήγορης ικανοποίησης και των κατασκευασμένων γεύσεων, η αίσθηση της γεύσης επανέρχεται και ξαναανακαλύπτεις τον απέραντο πλούτο τον φυσικών γεύσεων στα φυσικά τρόφιμα.

Και η τελευταία παράγραφος θα συνδέσει το θέμα με το ποδήλατο... Με ένα ποδήλατο ζώντας χαλαρά μέσα στη φύση, μαγειρεύοντας απλά φυσικά τρόφιμα, μαθαίνεις να ακούς προσεκτικά τις ανάγκες του ίδιου σου του σώματος, να πιάνεις τα σινιάλα που σού δίνει συνεχώς, ζεις ιδανικά στις καλύτερες συνθήκες για απαλλαγή από τους κάθε λογής εθισμούς και επιστροφή στη φυσική ζωή. Αυτό είναι μια εμπειρία πολύ δυνατή, κάτι που έτσι και το δοκιμάσεις έχεις ήδη αλλάξει, δεν είσαι ο ίδιος, είναι ένα βήμα που έτσι και το τολμήσεις μετά δεν θα κάνεις ποτέ πίσω, θα αναπολείς αυτά που έκανες στο παρελθόν και θα αναρωτιέσαι τι σχέση έχεις με εκείνο το πρόσωπο του παρελθόντος, θα νομίζεις ότι πρόκειται για μνήμες που δεν πηγάζουν από το δικό σου μυαλό αλλά αλλουνού...

Και Εγένετο Φως - Η Αρχαία Τέχνη του Ύπνου

Απόψε μόλις ο ήλιος πέσει, τσακ θα γυρίσεις το διακόπτη... και εγένετο φως. Άπλετο φως θα πλημμυρίσει όλα τα δωμάτια του σπιτιού σου. Κι όμως, στο 99,9% της ανθρώπινης ιστορίας διακόπτης δεν υπήρχε. Όταν ο ήλιος έδυε ο κόσμος σκοτείνιαζε, δεν έβλεπες ούτε το χέρι μπροστά στο πρόσωπό σου. Για 300.000 χρόνια και βάλε, ο κάθε ένας από όλους τους προγόνους σου πέρασε τη μισή περίπου από τη ζωή του μέσα στο μαύρο σκοτάδι. Για τον περισσότερο από αυτό το χρόνο, δεν είχαν οι άνθρωποι ούτε τα κεριά. Υπήρχε ένας μαύρος ουρανός, τα αστέρια, και όποια φωτιά μπορούσαν να κρατήσουν για τη νύχτα. Όλες αυτές τις ώρες της νύχτας, τι έκαναν οι άνθρωποι; Η απάντηση μπορεί να αλλάξει ό,τι νομίζουμε πως είχαμε κατανοήσει για τον ύπνο, τη γλώσσα, τον πολιτισμό, για το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος.

Ας αρχίσουμε από την φωτιά - αυτή είναι η αιτία που ο άνθρωπος κατέκτησε και τα υπόλοιπα. Οι αρχαιότερες πληροφορίες για ανθρώπους να ελέγχουν τη φωτιά προέρχονται από τη Νότια Αφρική, το σπήλαιο του Wonderwerk - η χρήση της φωτιάς προσδιορίστηκε σε χρόνο πριν από 1,5 εκατ. χρόνια περίπου. Η τιθάσευση της φωτιάς από τον Homo erectus ήταν ένα εξαιρετικό ορόσημο στην ανθρώπινη εξέλιξη, καθώς πυροδότησε μια ραγδαία αύξηση στο μέγεθος του εγκεφάλου, πράγμα που διαφοροποίησε καίρια το είδος από τα υπόλοιπα πρωτεύοντα. Κατά διάφορους ανθρωπολόγους, το μαγείρεμα της τροφής μαζί με τη νυχτερινή κοινωνικότητα, έφερε μικρότερο έντερο, μεγαλύτερο εγκέφαλο, και ισχυρότερη συλλογικότητα. Και δεν ήταν μόνο η θερμότητα τις κρύες νύχτες - η φωτιά έφερε μια αναδιοργάνωση της όλης ανθρώπινης ημέρας. Πριν τη φωτιά οι πρόγονοί μας ήταν όπως κάθε άλλο πρωτεύον θηλαστικό - όταν ο ήλιος έπεφτε, σκαρφάλωναν στα δέντρα ή έβρισκαν μια τρύπα και κούρνιαζαν ακίνητοι με την ελπίδα να μην τους ανακαλύψει κάποιος θηρευτής. Κάθε νυχτερινή κίνηση σήμαινε ότι γινόσουν τροφή κάποιου αρπακτικού. Τα ανθρώπινα μάτια είναι πολύ κατώτερα από τους θηρευτές στο σκοτάδι - τις λεοπαρδάλεις, ύαινες, λύκους, άγρια σκυλιά, λιοντάρια, και δε συμμαζεύεται. Η φωτιά πραγματικά ανέτρεψε αμέσως αυτό το φυσικό μειονέκτημα. Μια υπαίθρια φωτιά δίνει έναν κύκλο ασφαλείας περίπου 10 μέτρα σε διάμετρο, και μόλις βγεις από αυτόν τον κύκλο σε τρώνε ατάκα κι επιτόπου αλλά μέσα σε αυτόν κανένας θηρευτής δεν μπαίνει.

Μια αρχική εντυπωσιακή συνέπεια που συνόδευσε την αλλαγή ήταν ότι, η φωτιά έδωσε στους ανθρώπους εκείνους κάτι που ποτέ μέχρι τότε δεν είχαν: έξτρα χρόνο, προέκταση της ημέρας, και μάλιστα σε συνθήκες ασφάλειας. Πριν τη φωτιά η χρήσιμη ημέρα τελείωνε όταν ο ήλιος έδυε - ήταν ένα χρονικό διάστημα κάπου 8-16 ώρες ας πούμε στη ροή του έτους αναλόγως εποχής/γεωγραφικού πλάτους. Η φωτιά ξαφνικά προσθέτει έξτρα χρόνο χρήσιμο στην επιβίωση. Και στη ροή των χιλιάδων γενεών που θα ακολουθήσουν, οι έξτρα ώρες σταδιακά διαφοροποιούν το είδος. Η ανθρωπολόγος Pauline W. Wiessner, που προσέφερε μια πρωτοποριακή έρευνα σχετικά με τα κοινωνικά δίκτυα, την υλική κουλτούρα και την ανθρώπινη εξέλιξη, έχοντας αφιερώσει τη ζωή της στη μελέτη των κοινωνιών των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, στις διάσημες μελέτες της απέδειξε πως ο έλεγχος της φωτιάς άλλαξε την ανθρώπινη νόηση. Η φωτιά ήταν το πρώτο κοινωνικό δίκτυο. Η Ουίσνερ κατέγραψε σε "πρωτόγονες" κοινωνίες ότι, οι συζητήσεις της ημέρας κατά το 80% αφορούν οικονομικά και πρακτικά ζητήματα -όπως ποιος θα κυνηγήσει πού, τι συμβαίνει στις καλλιέργειες, ή στα εκτρεφόμενα ζώα-, ενώ οι νυχτερινές συζητήσεις γύρω από τη φωτιά αφορούν κατά το 80% ιστορίες, μύθους, τέχνη και τραγούδια. Η επέκταση της ημέρας ενίσχυσε τη φαντασία, και τη δημιουργία πιο σύνθετων και ευρύτερων κοινωνικών δεσμών. Ενώ την ημέρα σημασία έχουν οι δουλειές, τη νύχτα η κοινότητα λέει ιστορίες, παραμύθια, παραδόσεις, νέα για άλλες γειτονικές φυλές, για ταξίδια, μύθους για την προέλευση του κόσμου, διηγήσεις και αστεία που προκαλούν το γέλιο. Η Ουίσνερ έθεσε ότι ο ανθρώπινος πολιτισμός γεννήθηκε με τις συζητήσεις γύρω από τη φωτιά. Η φωτιά στη μέση μια ομάδας ανθρώπων, ήταν το πρώτο θέατρο, το πρώτο σχολείο, ο πρώτος ναός, ο χώρος όπου οι άνθρωποι άρχισαν να σκέπτονται για το επέκεινα του παρόντος, να φαντάζονται πράγματα πριν αυτά υπάρξουν.

Εκείνη η νύχτα δεν ήταν μόνο λόγια γύρω από μια φλόγα. Ήταν κάτι περισσότερο, που οι επιστήμονες άρχισαν να ξαναανακαλύπτουν για το πώς ο άνθρωπος κοιμόταν τότε σε σύγκριση με το τώρα. Ο ιστορικός Roger Ekirch το 2001 και 2005 δημοσίευσε τα αποτελέσματα μιας πρωτοποριακής έρευνας για το νυχτερινό ύπνο, μετά από 16 χρόνια έρευνας αποδεικνύοντας ότι πριν τη Βιομηχανική Επανάσταση οι άνθρωποι κοιμούνταν σε δύο χρονικά και λειτουργικά διακριτές φάσεις ("διφασικός ύπνος"). Μέσα από την ανάλυση χιλιάδων ιστορικών πηγών - από δικαστικά έγγραφα και ημερολόγια μέχρι ιατρικά εγχειρίδια και παραγράφους της Ομηρικής Οδύσσειας - προέκυψαν τρία στάδια:

1ο στάδιο: Πρώτος Ύπνος (First Sleep):Οι άνθρωποι έπεφταν για ύπνο λίγο μετά το ηλιοβασίλεμα για περίπου 3–4 ώρες -- 2ο στάδιο: Η περίοδος εγρήγορσης: Στη μέση της νύχτας, ξυπνούσαν για 1–3 ώρες. Κατά τη διάρκεια αυτού του χρόνου έκαναν έρωτα, συζητούσαν, επικοινωνούσαν, διάβαζαν κλπ. -- 3ο στάδιο: Δεύτερος Ύπνος (Second Sleep): Επέστρεφαν στο κρεβάτι για άλλες 3–4 ώρες μέχρι το ξημέρωμα.

Οι άνθρωποι έπεφταν για ύπνο μετά τη δύση του ηλίου, κοιμόταν για περίπου 4 ώρες, ξυπνούσαν, έμεναν σε εγρήγορση για 2-3 ώρες στη μέση της νύχτας, έπεφταν ξανά για ύπνο για κανένα 4ωρο ως την αυγή. Δεν υπήρχε "αϋπνία", αυτή ήταν απλώς η αυτόματη φυσική διαδικασία, έτσι κοιμόταν κάθε βράδυ κάθε άνθρωπος στα χιλιάδες χρόνια της ανθρώπινης ιστορίας. Και τι έκαναν μέσα στη μαύρη νύχτα; Η απάντηση είναι σαφής και εκπληκτική: ο,τιδήποτε. Επισκεπτόταν γείτονες, συζητούσαν για τα όνειρα όπως ήταν φρέσκα, έγραφαν, ή απλά έμεναν στο κρεβάτι σε βαθύ στοχασμό μέχρι να τους ξαναπάρει ο ύπνος. Ένας ιατρός Γάλλος του 16ου αιώνα συνιστά τα ζευγάρια να συλλαμβάνουν παιδιά εκείνο το διάστημα. Φιλόσοφοι και ιατροί το 15ο αιώνα συνιστούν για τους ασθενείς, ότι ο καλύτερος χρόνος για στοχασμό ή μελέτη είναι εκείνο το κρίσιμο "παράθυρο του χρόνου" ανάμεσα στους δύο ύπνους, όταν ο νους είναι καθαρός, διαυγής μέσα στον κόσμο που περιμένει ήσυχος τον πρωινό ήλιο.

Τη δεκαετία του 1990 ο ψυχίατρος Thomas Wehr ανακαλύπτει, ότι ο συνεχόμενος 8ωρος ύπνος δεν είναι ο φυσικός τρόπος ύπνου του ανθρώπου, αλλά ένα τεχνητό δημιούργημα της σύγχρονης βιομηχανικής κοινωνίας και του ηλεκτρικού φωτισμού. Σε πρωτοποριακό πείραμα για την φωτοπεριοδικότητα στον άνθρωπο, απομόνωσε μια ομάδα εθελοντών στερώντας τους το τεχνητό φως κατά τη διάρκεια της νύχτας. Για έναν μήνα, οι συμμετέχοντες περνούν 14 ώρες στο σκοτάδι κάθε μέρα, προσομοιώνοντας τις συνθήκες του "προ-βιομηχανικού χειμώνα". Μετά από μερικές εβδομάδες προσαρμογής -υστέρηση λόγω ιστορικού συνδρόμου στέρησης του φυσικού ύπνου-, οι εθελοντές ανέπτυξαν αυθόρμητα, χωρίς σχέδιο ή υποδείξεις, ένα συγκεκριμένο μοτίβο διφασικού ύπνου: ξυπνούσαν μέσα στη νύχτα και κατά το διάστημα αυτό παρέμεναν σε μια κατάσταση «ήρεμης εγρήγορσης», χαλάρωσης ή διαλογισμού. Και εδώ προέκυψε κάτι εξαιρετικά ενδιαφέρον. Κατά τη διάρκεια του νυχτερινού διαλείμματος, ο εγκέφαλος παρήγαγε υψηλά επίπεδα προλακτίνης (μιας ορμόνης που σχετίζεται με μείωση του στρες και αίσθηση ηρεμίας όπως μετά τον οργασμό), σε συνδυασμό με την έκκριση της μελατονίνης λόγου του σκότους. Οι συμμετέχοντες δεν ένιωθαν το άγχος της αϋπνίας, αλλά μια βαθιά πνευματική διαύγεια, μια κατάσταση διαφορετική από την συνήθη κατάσταση μη-ύπνου, μια κατάσταση που περιγράφηκε ως μια ιδιαίτερη κατάσταση συνείδησης. Η δουλειά του Wehr συνδέθηκε με αυτή του Ekirch, αλλάζοντας ριζικά τον τρόπο θεώρησης των διαταραχών ύπνου. Αποδείχτηκε ότι το ξύπνημα στη μέση της νύχτας όχι μόνο δεν έχει τίποτε το παθολογικό, αλλά είναι μια θριαμβευτική επιστροφή του σώματος στο αρχέγονο φυσικό του ρολόι, και μια επαναφορά προς την φυσική συνειδητότητα.

Το "modern layout" του συνεχόμενου ύπνου προέκυψε μετά τον 19ο αιώνα, εξαιτίας του γενικευμένου επιβαλλόμενου ωραρίου του εργάτη/δούλου και του νυχτερινού φωτισμού. Μετά τα 1600, στις ευρωπαϊκές πόλεις άρχισαν να μπαίνουν λάμπες στους δρόμους για τον περιορισμό της εγκληματικότητας. Στο Παρίσι, στο Λονδίνο, η νύχτα άρχισε να μετασχηματίζεται από κίνδυνος και φόβος σε προσβάσιμος χώρος πλέον. Εμφανίστηκαν τα φτηνά κεριά από τη βιομηχανία, μετά τα 1800 οι γκαζόλαμπες, μετά το 1879 και τον Έντισον η εμπορευματοποίηση του ηλεκτρικού λαμπτήρα. Έτσι μέσα σε μία γενιά, η νύχτα όπως την ήξερε το ανθρώπινο είδος για 300.000 χρόνια έγινε παρελθόν. Μετά τον μεσαίωνα στις ευρωπαϊκές πόλεις απαγορεύονταν η κυκλοφορία τη νύχτα έξω στους δρόμους χωρίς φανό, γενικά υπήρχε ένας φόβος της νύχτας, οπότε η νέα εποχή του δημόσιου φωτός θεωρήθηκε πρόοδος, μια κοινωνική κατάκτηση. Χάσαμε όμως κάτι. Ο μέσος σύγχρονος άνθρωπος επηρεάζεται από το φως ακόμη και μετά τη δύση του ηλίου. Το τεχνητό ηλεκτρικό φως -και ιδίως το μπλε συστατικό του φωτός των οθονών οι οποίες λειτουργούν στο τριχρωμικό μοντέλο RGB-, επηρεάζει την έκκριση μελατονίνης, ορμόνη με κρίσιμο ρόλο στη ρύθμιση του ύπνου. Το σώμα δεν ξέρει τη διαφορά του λαμπτήρα και του ηλίου, δηλ. όταν το φως πέφτει στον αμφιβληστροειδή στις 11 τη νύχτα ο εγκέφαλος ξεγελιέται και νομίζει ότι είναι μέρα και κόβει την μελατονίνη, τεμαχίζει τον ύπνο, διαταράσσεται ο κιρκάδιος ρυθμός που προέκυψε από τα εκατομμύρια χρόνια της εξέλιξης. Βρήκαν ότι σε ανθρώπους που πάνε για κάμπινγκ χωρίς φως τη νύχτα καθόλου, μέσα σε μια βδομάδα ο ρυθμός της μελατονίνης άλλαξε δύο ώρες, εκκρίνονταν αμέσως μετά τη δύση του ήλιου κι όχι αργότερα.

Νομίσαμε πως κατακτήσαμε έναν καινούργιο χρόνο, αλλά δεν αλλάξαμε απλά ένα χρονικό σημείο, σβήσαμε μια πολύτιμη φάση ενεργούς συνειδητότητας, ένα πολύτιμο κομμάτι ανθρώπινου χρόνου, μια ήρεμη φυσική στοχαστική κατάσταση σκέψης, αίσθησης, νόησης, ύπαρξης. Στη θέση της ήρθε η "αϋπνία", η "διαταραχή ύπνου", με νέα φάρμακα να περιμένουν στη γωνία. Δεν πρόκειται όμως για καμία διαταραχή, πρόκειται για διατάραξη του φυσικού ρυθμού. Δεν έχει πρόβλημα το σώμα σου αν ξυπνήσεις στα άγρια μεσάνυχτα, απλώς προσπαθεί στο σκοτάδι να ξαναβρεί το φυσικό ρυθμό του. Η επιστήμη αρχίζει να κατανοεί αυτόν τον φυσικό μηχανισμό, που ο πολιτισμός που απολαμβάνεις δεν θα υπήρχε χωρίς αυτόν. Οι πρόγονοί σου δεν χρειάζονταν να ταξιδέψουν εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από την πόλη για να δουν το γαλαξία μια νύχτα στον ουρανό, εκείνος ήταν ο ουρανός που έβλεπαν το κάθε 24ωρο της ζωής τους. Μέσα σε εκείνη τη σιγή, την απόλυτη ησυχία της νύχτας, επικοινωνούσαν τον στοχασμό τους για τον κόσμο, το χώρο, το χρόνο, το χθες, το αύριο, τις ζωές τους, τα όνειρά τους, με τους συνανθρώπους τους και με τον εαυτό τους, στοχάζονταν και επικοινωνούσαν για τι κόσμο θα δουν όταν το πρωί ο ήλιος σκάσει πάνω από τα βουνά της ανατολής. Κι όλα αυτά τα έσβησε ένας ηλεκτρικός διακόπτης. Αυτός που εσύ κάθε βράδυ και κάθε πρωί τσακ κάνεις μια και τον ανεβάζεις ή τον κατεβάζεις όποτε γουστάρεις... και εγένετο φως.

Φωτογραφία: Και Εγένετο Φως - Λίμνη Αώου, υψόμετρο 1430μ., θερμοκρασία 1 βαθμός σε δάσος οξυάς, μετά τον "δεύτερο ύπνο" και περιμένοντας τον ήλιο να σκάσει πάνω από τα βουνά της Κατάρας στην ανατολή.